Formasyon Eğitimi Alan Öğretmen Adaylarına Yönelik Çocuk Hakları Tutum Ölçeği Geliştirme Çalışması

Mahmut Karatay

doi:10.24130/eccdjecs.1967202592609

Yazarlar

Mahmut Karatay Munzur Üniversitesi https://orcid.org/0000-0002-4810-9000

Özet

Bu araştırmanın temel amacı, formasyon eğitimi alan öğretmen adaylarının çocuk haklarına ilişkin tutumlarını ölçen geçerli ve güvenilir bir ölçme aracını geliştirmektir. Araştırmanın çalışma grubunu formasyon eğitimi alan 300 öğretmen adayı oluşturmuştur. Katılımcıların belirlenmesinde, amaçlı örnekleme tekniklerinden maksimum çeşitlilik sağlamaya dönük örnekleme tekniği kullanılmıştır. Ölçeğe ait yapı geçerliliği açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi ile incelenmiş, yapısal eşitlik modelinde hesaplama yöntemi olarak Bootstrap Maximum Likelihood kullanılmıştır. Ölçeğin iç tutarlılığı cronbach’s alfa katsayısı ile incelenmiştir. Normal dağılmayan verilerin karşılaştırılması; ikili gruplarda Mann-Whitney U, üç ve üzeri gruplarda Kruskal Wallis, çoklu karşılaştırmalar ise Dunn testi kullanılarak yapılmıştır. Analiz sonucunda tek faktörlü bir yapı ortaya konmuştur. Toplamda tek boyut ile toplam varyansın %56,084’lük kısmı açıklanmaktadır. Minimum 15 ve maksimum 75 puan alınabilen ölçeğin cronbach’s alfası 0,943 olarak elde edilmiştir. Elde edilen cronbach’s alfa katsayısına göre ölçek yüksek güvenilirlik elde edilmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda 3 farklı modifikasyon işlemi gerçekleştirilmiş ve uyum değerleri ölçeğin geçerli bir ölçme aracı olduğunu göstermiştir.

Referanslar

Akbar, S, Hameed, A., Khan, M. M., & Siddiqui, K. (2019). Sensitivity level of educational administrators towards child rights. Review of Economics and Development Studies, 5(1), 67-78.

Akyüz, E. (2010). Çocuk haklarının önemi, konusu, kaynakları ve hukuk sistemindeki yeri. Ankara: Pegem Akademi Yayınları

Ateş, A. (2015). Yönetimsel açıdan sınıf öğretmenlerinin çocuk hakları konusunda bilgi sahibi olmalarının etkililiği üzerine bir çalışma (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi), Hasan Kalyoncu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Gaziantep.

Baumgartner, H., & Homburg, C. (1996). Applications of structural equation modeling in marketing and consumer research: A review. International Journal of Research in Marketing, 13(2), 139-161.

Bentler, P.M. (1980). Multivariate analysis with latent variables: Causal modeling. Annual Review of Psychology, 31, 419-456.

Bentler, P.M., & Bonett, D.G. (1980). Significance tests and goodness of fit in the analysis of covariance structures. Psychological Bulletin, 88, 588-606.

Browne, M.W., & Cudeck, R. (1993). Alternative ways of assessing model fit. In: Bollen, K.A., & Long, J.S.(Eds.), Testing structural equation models (pp. 136-162). Beverly Hills, CA: Sage

Burridge, N., Chodkiewicz, A., Payne, A.M., Oguro, S. (2013). Human rights education in the school curriculum. Sydney, NSW, Australia: Cosmopolitan Civil Societies Research Centre, University of Technology.

Cassidy, C., Brunner, R., & Webster, E. (2014). Teaching human rights? ‘All hell will break loose!’ Education, Citizenship and Social Justice, 9(1), 19–33.

Comrey, A. L., & Lee, H. B. (1992). A first course in factor analysis (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.

Danish Institute for Human Rights (DIHR). (2013). Mapping of human rights education in Danish schools. Retrieved from: http://www.menneskeret.dk/files/media/dokumenter/ udgivelser/skole_pixi_uk_samlet.pdf

Demirtaş, H. (209). Türkiye’de kamu politikası bağlamında çocuk hakları ve çocuk politikası: Vatandaş Algısı. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi), Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya.

Değirmenci, T. (2011). Öğretmen adaylarının çocuk haklarına ilişkin tutumlarının incelenmesi. XX. Eğitim Bilimleri Kurultayı Bildiri Kitabı. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi.

Ekici, F. Y. (2014). Öğretmen adaylarının çocuk haklarına yönelik tutumlarının bazı değişkenlere göre incelenmesi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(8), 66-77.

Erdemir, H., & Erdemir, H. (2012). Antikçağ’da çocuk olmak: Ölmek ya da ölmemek. İçinde Kadına ve Çocuğa Karşı Şiddet Sempozyumu (2. Cilt, ss. 643–659). Ankara: MÇD Yayınları.

Gardiner, H. W., & Gander, M. J. (2010). Çocuk ve ergen gelişimi (A. Dönmez, B. Onur, & N. Çelen, Çev.). Ankara: İmge Kitabevi Yayınları.

Gülbahar, O. (2019). Okul yöneticileri ve velilerin çocuk hakları sözleşmesi'nin eğitim hakkı ile ilgili hükümlerinin uygulanmasına ilişkin görüşleri (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara

Gür, G. (2019). Ebeveynlerin, öğretmenlerin ve yöneticilerin çocuk haklarına ilişkin görüş ve uygulamaları. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Adnan Menderes Üniversitesi, Aydın.

Gürbüz, S. (2019). Amos ile yapısal eşitlik modellemesi. Ankara: Seçkin Yayıncılık.

Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2014). Multivariate data analysis (7th ed.). Pearson Education Limited.

Hännikäinen, M., & Rasku‐Puttonen, H. (2010). Promoting children’s participation: the role of teachers in preschool and primary school learning sessions. Early Years, 30 (2),147-160.

Hareket, E., & Gülhan, M. (2017). Perceptions of students in primary education department related to children’s rights: A comparative investigation. Journal of Education and Learning, 6(2), 41- 52.

Howe, B., & Covell, K. (2005) Empowering children: children’s rights education as a pathway to citizenship. Toronto, ON, Canada: University of Toronto Press. Retrieved from: https://ihmisoikeuskeskus-fi.directo.fi/in-english/publications/.

Human Rights Centre (HRC) (2014). Human rights education in finland. Helsinki: HRC. Retrieved from: https://ihmisoikeuskeskus-fi.directo.fi/in-english/publications/

Ilieva, B., & Shopova, N. (2022). Children’s rights in the pedagogical environment. In ICERI 2022 Proceedings (pp. 2202-2206). IATED.

Iroegbu, V.I. (2015). Teachers perception of the rights of the child: Implication for early childhood education in Nigeria. International Journal of Social Sciences Arts and Humanities, 3 (2), 27-32.

İnal, K. (2014). Çocuk ve Demokrasi. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.

Karaman, Y. (1993). İlkokul öğretmenlerinin gözlemlerine göre çocukların aileleri tarafından istismarı ve ihmali. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.

Karaman-Kepenekci, Y. (1999). Eğitimcilerin insan hakları eğitimine yönelik tutumları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 32(1-2), 213–227.

Karaman-Kepenekci Y, (2006), A study of university students’ attitudes towards children’s rights in Turkey, The International Journal of Children’s Rights, 14(3), 307-319.

Karaman-Kepenekci, Y., & Baydık, B. (2009). Zihin engelliler öğretmen adaylarının çocuk haklarına ilişkin tutumları. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 42(1), 329-350.

Karaman-Kepenekci Y., & Taşkın, P. (2017). Eğitim hukuku. Ankara: Siyasal Kitabevi

Kaya, S.A. (2011). Öğretmen adaylarının çocuk hakları ile ilgili görüşleri (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Afyon Kocatepe Üniversitesi, Afyonkarahisar.

Kent Kükürtçü, S. (2011). 5-6 yaş çocuklarının ailelerinin ve öğretmenlerinin kullandıkları disiplin yöntemleri, (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara

Kline, R.B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling. New York: The Guilford Press.

Kop, Y., & Tuncel, G. (2010). Sosyal bilgiler öğretmenlerinin çocuk haklarını algılamaları. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 6(1), 106-124.

Mamur Işıkçı, Y. (2013). Sosyal politika açısından Türkiye’de çocuk hakları sorunu: alana ilişkin bir araştırma. (Yayınlanmamış doktora tezi). İnönü Üniversitesi, Malatya.

Marsh, H.W., Hau, K.T., Artelt, C., Baumert, J., & Peschar, J.L. (2006). OECD’s brief self-report measure of educational psychology’s most useful affective constructs: Cross-cultural, psychometric comparisons across 25 countries. International Journal of Testing, 6(4), 311-360.

Mason, S. P. (1999). Children's rights in education. Prospects, 29(2), 181-190.

Morgan, M., & Kitching, K (2006) An evaluation of ‘lift off’ the cross border primary human rights education initiative. Retrieved from: http://tandis.odihr.pl/documents/hre-compendium/en/ CD%20SEC%203/Lift%20Off/Lift%20Off Evaluation%20Ireland.pdf

Nunnally, J.C. (1978). Psychometric theory. McGraw-Hill, New York.

Qudenhoven, N., & Wazir, R. (2006). Newly emerging needs of children. Antwerp-Apeldoorn: Garant.

Özarslan, D. A. (2016). Çocuk ve çocukluk sosyolojisi, Resse Yayınları, İstanbul

Özkan, K. (2013). Okul öncesi öğretmenlerinin çocuk hakları konusundaki görüşlerinin belirlenmesi (yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Çanakkale.

Özmen, A., Özmen, S. K., & Yalçın, T. (2010). Prospective teachers’ knowledge level and knowledge needs about children rights issue. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 9, 81-86.

Postman, N. (1995). Çocukluğun yokoluşu. Ankara: İmge Kitabevi

Shah, S.B., Shrestha, R., & Thapa, S. (2016). Knowledge and attitude regarding child rights among primary school teachers of government school of Dharan sub-metropolitan. J Nurs Care, 5 (3) (Suppl) Retrieved from: http://dx.doi.org/ 10.4172/2167-1168.C1.017

Stamatovic, J., & Cicvaric Z., J. (2019). Child rights in primary schools – the situation and expectations, CEPS Journal, 9 (1), 83-102.

Tabachnick, B.G.,& Fidell, L.S. (2007). Using multivariate statistics. 5th edition. Allyn & Bacon, Boston.

Thoyibi, M. (2016). Children’s rights-based approach in education: Experiences from scattered initiatives. UMS. https://publikasiilmiah.ums.ac.id/handle/11617/7189

Tezbaşaran, A. A. (1996) Likert tipi ölçek geliştirme kılavuzu. Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları.

Uçuş, Ş., & Şahin, A. E. (2012). Çocuk hakları sözleşmesi’ne yönelik öğretmenlerin ve okul yöneticilerinin görüşleri. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 3 (1), 25-41.

UN (2012a). Human rights education in primary and secondary school systems: A self-assessment guide for government (HR/PUB/12/8). New York; Geneva: OHCHR and UNESCO.

UN. (2012b). World programme for human rights education: second phase: plan of action (HR/PUB/12/3). New York; Geneva: OHCHR and UNESCO.

UN High Commissioner for Human Rights (UNHCHR). (2010). Final evaluation of the implementation of the first phase of the world programme for human rights education. Report of the United Nations Inter-Agency Coordinating Committee on Human Rights Education in the School System, 24 August. New York: UNHCHR.

UNICEF and UNESCO (2007). A human rights-based approach to education for all: a framework for the realization of children’s rights to education and rights within education. New York: UNICEF and UNESCO.

UNICEF Private Fundraising and Partnerships Division (UNICEF PFP) (2014). Child rights education toolkit. Geneva: UNICEF PFP.

Washington, F. (2010). 5-6 yaş grubu çocuklarına uygulanan aile katılımlı çocuk hakları eğitimi programının etkililiğinin incelenmesi, (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi), Marmara Üniversitesi, İstanbul.

Worthington, R. L., & Whittaker, T. A. (2006). Scale development research: A content analysis and recommendations for best practices. The Counseling Psychologist, 34(6), 806–838.

Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık, Ankara.

Yüksel, B. (2019). Öğretmen adaylarının çocuk katılım hakkına ilişkin farkındalıklarının değerlendirilmesi. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi, 3(2), 457-477.